30 januari 2023

Onderzoek: toilet spettert meer dan gedacht

Wetenschappers van de Universiteit van Colorado Boulder gebruikten lasers om de verspreiding van waterdruppeltjes bij het doortrekken van het toilet nader in kaart te brengen. Bij het doorspoelen van een toilet schieten namelijk vele minuscule druppeltjes – inclusief ziekmakers uit het toiletwater – de lucht in. Het is voor het eerst dat dit effect in beeld is gebracht. ‘Het is schokkender dan verwacht.’

“Als je deze beelden ziet, kijk je nooit meer op dezelfde manier naar het doortrekken van een toilet”, aldus John Crimaldi, natuurkundige aan de Universiteit van Colorado Boulder in de Verenigde Staten. Hij heeft het over plaatjes die hij samen met collega’s schoot en publiceerde in het vakblad Scientific Reports. Ze onthullen iets dat met het blote oog niet zichtbaar is: de wolk van waterdruppeltjes die na het doorspoelen uit de toiletpot omhoogschiet.
Het is een effect waarmee wetenschappers al tientallen jaren bekend zijn. Hoewel toiletten ontwikkeld zijn om hygiëne te bevorderen, hebben ze ook minder frisse kanten. Met het doortrekken verdwijnt ontlasting uit de pot, maar door het klotsende water vliegt ook in tegenovergestelde richting inhoud de directe omgeving in. Dat brengt een risico met zich mee, want in toiletwater bevinden zich uit ontlasting afkomstige ziekmakers. Die kunnen meeliften met zeer kleine druppeltjes – zogeheten aerosolen – die toiletbezoekers vervolgens kunnen inademen. Met name op publieke toiletten kan dit de nodige gezondheidsrisico’s opleveren.

Als een raket
Toch was het niet bekend hoe zo’n wolk zich precies gedraagt. De enige kennis kwam tot nu toe van simulaties en indirecte metingen. Voor Crimaldi en collega’s reden genoeg om afgelopen zomer een toilet in hun laboratorium te plaatsen. Met een speciale meetopstelling – inclusief twee lasers die de druppeltjes beschenen en camera’s die de situatie vastlegden – slaagden de onderzoekers erin de beweging van de ‘doortrekwolk’ in beeld te brengen. Die bewegingen bleken krachtiger dan verwacht. “We dachten dat de aerosolen gewoon omhoog zouden zweven, maar ze schoten eruit als een raket”, zegt Crimaldi. Binnen acht seconden bevonden de druppeltjes zich al op anderhalve meter boven het toilet, waarna de wolk uiteindelijk tot aan het plafond uitdijde. Waar de grotere druppels binnen enkele seconden op de vloer of een oppervlak in de buurt belandden, bleken de kleine aerosolen bovendien minutenlang in de lucht te blijven zweven. Uitgerekend die druppeltjes zijn gevaarlijk, omdat ze na inademing tot diep in de longen kunnen doordringen.

“Een schokkend inzicht”, zegt Daniel Bonn, natuurkundige aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is niet betrokken bij de studie, maar onderzoekt in zijn laboratorium met vergelijkbare technieken het gedrag van vloeistoffen. “Op de afbeeldingen zijn meer aerosolen te zien dan ik verwacht had. Dit is een belangrijke observatie voor de volksgezondheid. De beelden maken het probleem inzichtelijk.”

Klep dicht
Bewustwording was dan ook een van de doelen, merkt Crimaldi op. “Door dramatische visuele beelden van dit proces te maken, kan onze studie een belangrijke rol spelen in de berichtgeving over volksgezondheid.” Overigens leverde het onderzoek meer op dan bijzondere plaatjes alleen: het team bepaalde ook de grootte en snelheid van de druppeltjes en de manier waarop ze bewogen. Die informatie kan waardevol zijn bij het verbeteren van toiletten en hygiënemaatregelen, meent Crimaldo. “Dat kun je niet effectief doen zonder te weten hoe de aerosolenwolk zich ontwikkelt en beweegt.”

De onderzoekers benadrukken wel dat er tijdens het experiment alleen water in het toilet zat. De aanwezigheid van ontlasting en toiletpapier kunnen, net als rondlopende mensen, de verspreiding van de wolk verergeren. Daarnaast maakt ook de manier van doorspoelen uit: het team gebruikte een zogenoemde flushometer, die veel voorkomt in openbare toiletten in de Verenigde Staten. Anders dan de in Nederland gebruikelijke stortbak maakt deze methode gebruik van de waterdruk (en niet zwaartekracht).

“Waarschijnlijk maakt de krachtige waterdruk het probleem wat extremer”, zegt Bonn. “Desondanks zullen er ook bij een ‘Nederlands’ toilet, of bij lagere waterdruk, waarschijnlijk nog steeds veel kleine druppeltjes vrijkomen.”Het devies is volgens Bonn dan ook: doe altijd de deksel dicht tijdens het doorspoelen. “Een makkelijke oplossing, maar wel effectief. Er zullen vast nog wat aerosolen onder de deksel doorglippen, maar dat zal verwaarloosbaar zijn.”

Corona op het toilet?

Kun je ziek worden van de aerosolen op het toilet? Met name tijdens de coronapandemie stak deze vraag regelmatig de kop op. Het is immers bekend dat virusdeeltjes in de ontlasting van geïnfecteerden achterblijft – niet voor niks wordt tegenwoordig rioolwater gebruikt om de verspreiding van corona te volgen.
Vooralsnog is het onduidelijk of ‘toiletaerosolen’ ook corona kunnen verspreiden. “Die kans lijkt klein”, zegt Daniel Bonn. “Al is het lastig om dat zeker te weten: we kunnen maar zelden achterhalen waar mensen precies geïnfecteerd zijn geraakt.”

Corona is niet het enige gevaar. Ook andere bacteriën en virussen kunnen lange tijd in het toilet achterblijven – soms wel tientallen spoelbeurten. Met name op openbare toiletten bestaat de kans om ziekmakers, afkomstig uit de ‘grote boodschap’ van vorige toiletgebruikers, via aerosolen in te ademen. Bonn: “Die ziekmakers uit ontlasting, zoals E. coli, zijn niet mals. Voor de algehele hygiëne is het dus goed om rekening te houden met de aerosolenwolk, coronapandemie of niet.”

Bron: Scientific Reports
Beeld: John Crimaldi/University of Colorado Boulder

Deel dit artikel

Ook interessant:

05 augustus 2025

Arbeidsmarkt blijft krap, aantal banen neemt toe. Hoe kom je toch aan goed personeel?

In het 2e kwartaal van 2025 is het aantal vacatures gedaald met 7.000 en het aantal werklozen met 4.000. De arbeidsmarkt blijft daarmee krap: per 100 werklozen zijn er...

07 januari 2026

Gezien in de media: Buurtbewoners Rotterdam Maritiem District schaffen rugstofzuiger aan voor schone wijk

‘Wel ‘luxe’ hoor, met zo’n stofzuiger op je rug’. Buurtbewoners in het Maritiem District in Rotterdam hebben een nieuwe gadget aangeschaft om de buurt mee schoon te houden: een...

04 november 2023

Schoonmaak-branche-organisaties zetten in op samenwerking

De uitdagingen in de schoonmaakbranche vragen om een gezamenlijke aanpak van alle betrokken partijen; van de kant van de opdrachtgevers, de opdrachtnemers, de beroepsorganisaties en de intermediairs. Om deze...

16 oktober 2024

Pollet: “Onze nieuwe blikjes hebben een vorig leven!”

Pollet heeft een missie is om een blijvende verandering in schoonmaak teweeg te brengen. “En dat is niet alleen maar wishful thinking! We zijn blij te kunnen aankondigen dat...

04 november 2025

CleanJack toont innovatie op de Schoonmaak Vakdagen: slim inklokken met GEO-locatie

Tijdens de Schoonmaak Vakdagen op 18 en 19 november 2025 in Expo Houten presenteert CleanJack haar nieuwste GEO-locatie functies voor urenregistratie. Bezoekers ervaren op stand 31 live hoe medewerkers...

24 december 2025

Loonsverhogingen naar verwachting minder hoog in 2026

Bedrijven zullen in 2026 naar verwachting minder hoge loonsverhogingen doorvoeren dan in voorgaande jaren. Werkgeversverenigingen adviseren cao-partijen voorzichtiger te zijn. Toch voorspelt het Centraal Planbureau (CPB) dat de lonen...

28 maart 2025

Asito verzorgt topsport voor een stralendschoon Keukenhof

Keukenhof is dé plek waar het voorjaar tot leven komt. Elk jaar trekken meer dan 1,3 miljoen bezoekers naar de bekendste bloementuin ter wereld. Een geweldige ervaring, maar ook...

18 januari 2026

Asito, CSU en ISS gewaardeerd als Top Employer 2026

Het Top Employers Institute heeft op 16 januari 2026 de Top Employers 2026 bekendgemaakt. In Nederland ontvangen dit jaar 58 organisaties het certificaat voor goed werkgeverschap. Zes bedrijven krijgen...

07 mei 2025

Rick van Gent (Multiclean): Van kok naar schoonmaker

Eigenlijk wilde de 30-jarige Rick van Gent kok worden, maar dat liep anders toen hij in de schoonmaak terechtkwam. “Bij Multiclean klikte het goed met de drie broers die...

13 september 2019

#film Herman Busch 1e vlog: samen zijn we VIP

Hago Zorg heeft een nieuwe koers ingezet, waarvan het cultuurprogramma ‘Samen zijn we VIP’ onderdeel is. VIP staat voor Vakmanschap Interactie en Plezier. Herman Busch, directeur van Hago Zorg,...