30 januari 2023

Onderzoek: toilet spettert meer dan gedacht

Wetenschappers van de Universiteit van Colorado Boulder gebruikten lasers om de verspreiding van waterdruppeltjes bij het doortrekken van het toilet nader in kaart te brengen. Bij het doorspoelen van een toilet schieten namelijk vele minuscule druppeltjes – inclusief ziekmakers uit het toiletwater – de lucht in. Het is voor het eerst dat dit effect in beeld is gebracht. ‘Het is schokkender dan verwacht.’

“Als je deze beelden ziet, kijk je nooit meer op dezelfde manier naar het doortrekken van een toilet”, aldus John Crimaldi, natuurkundige aan de Universiteit van Colorado Boulder in de Verenigde Staten. Hij heeft het over plaatjes die hij samen met collega’s schoot en publiceerde in het vakblad Scientific Reports. Ze onthullen iets dat met het blote oog niet zichtbaar is: de wolk van waterdruppeltjes die na het doorspoelen uit de toiletpot omhoogschiet.
Het is een effect waarmee wetenschappers al tientallen jaren bekend zijn. Hoewel toiletten ontwikkeld zijn om hygiëne te bevorderen, hebben ze ook minder frisse kanten. Met het doortrekken verdwijnt ontlasting uit de pot, maar door het klotsende water vliegt ook in tegenovergestelde richting inhoud de directe omgeving in. Dat brengt een risico met zich mee, want in toiletwater bevinden zich uit ontlasting afkomstige ziekmakers. Die kunnen meeliften met zeer kleine druppeltjes – zogeheten aerosolen – die toiletbezoekers vervolgens kunnen inademen. Met name op publieke toiletten kan dit de nodige gezondheidsrisico’s opleveren.

Als een raket
Toch was het niet bekend hoe zo’n wolk zich precies gedraagt. De enige kennis kwam tot nu toe van simulaties en indirecte metingen. Voor Crimaldi en collega’s reden genoeg om afgelopen zomer een toilet in hun laboratorium te plaatsen. Met een speciale meetopstelling – inclusief twee lasers die de druppeltjes beschenen en camera’s die de situatie vastlegden – slaagden de onderzoekers erin de beweging van de ‘doortrekwolk’ in beeld te brengen. Die bewegingen bleken krachtiger dan verwacht. “We dachten dat de aerosolen gewoon omhoog zouden zweven, maar ze schoten eruit als een raket”, zegt Crimaldi. Binnen acht seconden bevonden de druppeltjes zich al op anderhalve meter boven het toilet, waarna de wolk uiteindelijk tot aan het plafond uitdijde. Waar de grotere druppels binnen enkele seconden op de vloer of een oppervlak in de buurt belandden, bleken de kleine aerosolen bovendien minutenlang in de lucht te blijven zweven. Uitgerekend die druppeltjes zijn gevaarlijk, omdat ze na inademing tot diep in de longen kunnen doordringen.

“Een schokkend inzicht”, zegt Daniel Bonn, natuurkundige aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is niet betrokken bij de studie, maar onderzoekt in zijn laboratorium met vergelijkbare technieken het gedrag van vloeistoffen. “Op de afbeeldingen zijn meer aerosolen te zien dan ik verwacht had. Dit is een belangrijke observatie voor de volksgezondheid. De beelden maken het probleem inzichtelijk.”

Klep dicht
Bewustwording was dan ook een van de doelen, merkt Crimaldi op. “Door dramatische visuele beelden van dit proces te maken, kan onze studie een belangrijke rol spelen in de berichtgeving over volksgezondheid.” Overigens leverde het onderzoek meer op dan bijzondere plaatjes alleen: het team bepaalde ook de grootte en snelheid van de druppeltjes en de manier waarop ze bewogen. Die informatie kan waardevol zijn bij het verbeteren van toiletten en hygiënemaatregelen, meent Crimaldo. “Dat kun je niet effectief doen zonder te weten hoe de aerosolenwolk zich ontwikkelt en beweegt.”

De onderzoekers benadrukken wel dat er tijdens het experiment alleen water in het toilet zat. De aanwezigheid van ontlasting en toiletpapier kunnen, net als rondlopende mensen, de verspreiding van de wolk verergeren. Daarnaast maakt ook de manier van doorspoelen uit: het team gebruikte een zogenoemde flushometer, die veel voorkomt in openbare toiletten in de Verenigde Staten. Anders dan de in Nederland gebruikelijke stortbak maakt deze methode gebruik van de waterdruk (en niet zwaartekracht).

“Waarschijnlijk maakt de krachtige waterdruk het probleem wat extremer”, zegt Bonn. “Desondanks zullen er ook bij een ‘Nederlands’ toilet, of bij lagere waterdruk, waarschijnlijk nog steeds veel kleine druppeltjes vrijkomen.”Het devies is volgens Bonn dan ook: doe altijd de deksel dicht tijdens het doorspoelen. “Een makkelijke oplossing, maar wel effectief. Er zullen vast nog wat aerosolen onder de deksel doorglippen, maar dat zal verwaarloosbaar zijn.”

Corona op het toilet?

Kun je ziek worden van de aerosolen op het toilet? Met name tijdens de coronapandemie stak deze vraag regelmatig de kop op. Het is immers bekend dat virusdeeltjes in de ontlasting van geïnfecteerden achterblijft – niet voor niks wordt tegenwoordig rioolwater gebruikt om de verspreiding van corona te volgen.
Vooralsnog is het onduidelijk of ‘toiletaerosolen’ ook corona kunnen verspreiden. “Die kans lijkt klein”, zegt Daniel Bonn. “Al is het lastig om dat zeker te weten: we kunnen maar zelden achterhalen waar mensen precies geïnfecteerd zijn geraakt.”

Corona is niet het enige gevaar. Ook andere bacteriën en virussen kunnen lange tijd in het toilet achterblijven – soms wel tientallen spoelbeurten. Met name op openbare toiletten bestaat de kans om ziekmakers, afkomstig uit de ‘grote boodschap’ van vorige toiletgebruikers, via aerosolen in te ademen. Bonn: “Die ziekmakers uit ontlasting, zoals E. coli, zijn niet mals. Voor de algehele hygiëne is het dus goed om rekening te houden met de aerosolenwolk, coronapandemie of niet.”

Bron: Scientific Reports
Beeld: John Crimaldi/University of Colorado Boulder

Deel dit artikel

Ook interessant:

23 november 2023

Hommerson in finale Best Practice Award 2023

Hommerson Schoonmaakbedrijf is voor haar werk bij opdrachtgever Musis Sacrum genomineerd voor de Best Practice Award 2023. Het familiebedrijf is blij met deze nominatie en wacht in spanning de...

06 november 2025

Samenwerking Carel Lurvink en Zozijn leidt tot verduurzaming, kostenbesparing en harmonisatie van productportfolio

Op zoek naar een nieuwe partner voor schoonmaak-, desinfectie- en sanitaire middelen werd door Zozijn een aanbesteding uitgezet. De zorgorganisatie had de wens een overeenkomst te sluiten met een...

14 april 2026

Interclean Amsterdam maakt winnaars Amsterdam Innovation Award 2026 bekend

Op 14 april 2026 ging Interclean Amsterdam 2026 van start, dé schoonmaakbeurs in RAI Amsterdam gericht op innovatie en vooruitgang. De eerste dag vond meteen de uitreiking van de...

23 oktober 2019

Blog: Op weg naar 10.000 doden per jaar?

Op de Internationale Dag van het Handen wassen (op 15 oktober) kwamen op de derde editie van het Hygiëneforum nationale en internationale experts samen om te praten over verontrustende...

14 maart 2019

Greenspeed op The Cleaning Show in Londen

The Cleaning Show is het grootste evenement in het Verenigd Koninkrijk dat zich focust op schoonmaak en hygiëne. Dit jaar vindt het evenement plaats van dinsdag 19 tot donderdag 21...

04 maart 2025

Jaro sluit zich aan bij DeFaCo

Per 1 februari 2025 is Jaro BV onderdeel van DeFaCo BV. De overname is een belangrijke stap in de strategie van DeFaCo om de facilitaire sector socialer en duurzamer...

25 februari 2025

Henk van Eijk (Breedweer) helpt Team Leeuwarden met schoonmaak

“Goedemorgen, welkom in het mooie gemeentehuis van Leeuwarden!” Met een stralende glimlach schudt ambulant objectleider Veronique de hand van directeur Henk van Eijk van Breedweer Facilitaire Diensten. Het Team...

15 maart 2023

Ontwikkel jouw duurzaamheidsplan en rapportage met Schoonmakend Nederland

Vanaf 2024 moeten grote bedrijven gaan rapporteren over de milieu-impact van het bedrijf en het effect van het bedrijf in de keten. Dat heeft tot gevolg dat grote bedrijven...

08 mei 2020

OSB alert: “Corona brengt veel onrust: vergeet schoonmakers in zorg en onderwijs niet bij testen op corona”

Ondernemersorganisatie Schoonmaak- en Bedrijfsdiensten (OSB) roept op om bij het testen op Covid-19 in de zorg en onderwijs de schoonmakers niet te vergeten. Jeroen Veldboer (directeur OSB): “In veel...

11 december 2019

Blog: Spoedcursus werkgeluk

NIET UITVEGEN! Dat staat met grote letters bovenaan het whiteboard op mijn kamer. Daaronder tien tekeningen die de basis vormen van de Werkgelukpresentatie die ik geef. Je ziet ladeblokken,...