30 januari 2023

Onderzoek: toilet spettert meer dan gedacht

Wetenschappers van de Universiteit van Colorado Boulder gebruikten lasers om de verspreiding van waterdruppeltjes bij het doortrekken van het toilet nader in kaart te brengen. Bij het doorspoelen van een toilet schieten namelijk vele minuscule druppeltjes – inclusief ziekmakers uit het toiletwater – de lucht in. Het is voor het eerst dat dit effect in beeld is gebracht. ‘Het is schokkender dan verwacht.’

“Als je deze beelden ziet, kijk je nooit meer op dezelfde manier naar het doortrekken van een toilet”, aldus John Crimaldi, natuurkundige aan de Universiteit van Colorado Boulder in de Verenigde Staten. Hij heeft het over plaatjes die hij samen met collega’s schoot en publiceerde in het vakblad Scientific Reports. Ze onthullen iets dat met het blote oog niet zichtbaar is: de wolk van waterdruppeltjes die na het doorspoelen uit de toiletpot omhoogschiet.
Het is een effect waarmee wetenschappers al tientallen jaren bekend zijn. Hoewel toiletten ontwikkeld zijn om hygiëne te bevorderen, hebben ze ook minder frisse kanten. Met het doortrekken verdwijnt ontlasting uit de pot, maar door het klotsende water vliegt ook in tegenovergestelde richting inhoud de directe omgeving in. Dat brengt een risico met zich mee, want in toiletwater bevinden zich uit ontlasting afkomstige ziekmakers. Die kunnen meeliften met zeer kleine druppeltjes – zogeheten aerosolen – die toiletbezoekers vervolgens kunnen inademen. Met name op publieke toiletten kan dit de nodige gezondheidsrisico’s opleveren.

Als een raket
Toch was het niet bekend hoe zo’n wolk zich precies gedraagt. De enige kennis kwam tot nu toe van simulaties en indirecte metingen. Voor Crimaldi en collega’s reden genoeg om afgelopen zomer een toilet in hun laboratorium te plaatsen. Met een speciale meetopstelling – inclusief twee lasers die de druppeltjes beschenen en camera’s die de situatie vastlegden – slaagden de onderzoekers erin de beweging van de ‘doortrekwolk’ in beeld te brengen. Die bewegingen bleken krachtiger dan verwacht. “We dachten dat de aerosolen gewoon omhoog zouden zweven, maar ze schoten eruit als een raket”, zegt Crimaldi. Binnen acht seconden bevonden de druppeltjes zich al op anderhalve meter boven het toilet, waarna de wolk uiteindelijk tot aan het plafond uitdijde. Waar de grotere druppels binnen enkele seconden op de vloer of een oppervlak in de buurt belandden, bleken de kleine aerosolen bovendien minutenlang in de lucht te blijven zweven. Uitgerekend die druppeltjes zijn gevaarlijk, omdat ze na inademing tot diep in de longen kunnen doordringen.

“Een schokkend inzicht”, zegt Daniel Bonn, natuurkundige aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is niet betrokken bij de studie, maar onderzoekt in zijn laboratorium met vergelijkbare technieken het gedrag van vloeistoffen. “Op de afbeeldingen zijn meer aerosolen te zien dan ik verwacht had. Dit is een belangrijke observatie voor de volksgezondheid. De beelden maken het probleem inzichtelijk.”

Klep dicht
Bewustwording was dan ook een van de doelen, merkt Crimaldi op. “Door dramatische visuele beelden van dit proces te maken, kan onze studie een belangrijke rol spelen in de berichtgeving over volksgezondheid.” Overigens leverde het onderzoek meer op dan bijzondere plaatjes alleen: het team bepaalde ook de grootte en snelheid van de druppeltjes en de manier waarop ze bewogen. Die informatie kan waardevol zijn bij het verbeteren van toiletten en hygiënemaatregelen, meent Crimaldo. “Dat kun je niet effectief doen zonder te weten hoe de aerosolenwolk zich ontwikkelt en beweegt.”

De onderzoekers benadrukken wel dat er tijdens het experiment alleen water in het toilet zat. De aanwezigheid van ontlasting en toiletpapier kunnen, net als rondlopende mensen, de verspreiding van de wolk verergeren. Daarnaast maakt ook de manier van doorspoelen uit: het team gebruikte een zogenoemde flushometer, die veel voorkomt in openbare toiletten in de Verenigde Staten. Anders dan de in Nederland gebruikelijke stortbak maakt deze methode gebruik van de waterdruk (en niet zwaartekracht).

“Waarschijnlijk maakt de krachtige waterdruk het probleem wat extremer”, zegt Bonn. “Desondanks zullen er ook bij een ‘Nederlands’ toilet, of bij lagere waterdruk, waarschijnlijk nog steeds veel kleine druppeltjes vrijkomen.”Het devies is volgens Bonn dan ook: doe altijd de deksel dicht tijdens het doorspoelen. “Een makkelijke oplossing, maar wel effectief. Er zullen vast nog wat aerosolen onder de deksel doorglippen, maar dat zal verwaarloosbaar zijn.”

Corona op het toilet?

Kun je ziek worden van de aerosolen op het toilet? Met name tijdens de coronapandemie stak deze vraag regelmatig de kop op. Het is immers bekend dat virusdeeltjes in de ontlasting van geïnfecteerden achterblijft – niet voor niks wordt tegenwoordig rioolwater gebruikt om de verspreiding van corona te volgen.
Vooralsnog is het onduidelijk of ‘toiletaerosolen’ ook corona kunnen verspreiden. “Die kans lijkt klein”, zegt Daniel Bonn. “Al is het lastig om dat zeker te weten: we kunnen maar zelden achterhalen waar mensen precies geïnfecteerd zijn geraakt.”

Corona is niet het enige gevaar. Ook andere bacteriën en virussen kunnen lange tijd in het toilet achterblijven – soms wel tientallen spoelbeurten. Met name op openbare toiletten bestaat de kans om ziekmakers, afkomstig uit de ‘grote boodschap’ van vorige toiletgebruikers, via aerosolen in te ademen. Bonn: “Die ziekmakers uit ontlasting, zoals E. coli, zijn niet mals. Voor de algehele hygiëne is het dus goed om rekening te houden met de aerosolenwolk, coronapandemie of niet.”

Bron: Scientific Reports
Beeld: John Crimaldi/University of Colorado Boulder

Deel dit artikel

Ook interessant:

11 januari 2026

Betina ter Borg benoemd tot directeur van De Ster Bedrijfsdiensten

Per 1 januari 2026 is Betina ter Borg directeur van De Ster Bedrijfsdiensten uit Hengelo. Over werkgeluk, trots en toekomstplannen.

27 augustus 2026

Tork helpt klanten de CO₂-uitstoot in Europa te verlagen

Tork (Essity) heeft de rapportage van CO₂‑gegevens binnen het Europese productportfolio aanzienlijk uitgebreid. Daarnaast heeft het de CO₂-voetafdruk van verschillende producten substantieel gereduceerd, met verlagingen tot 22%.¹ Deze stap...

11 september 2026

Topcleaners trots op samenwerking met Vinted Go

1 miljoen pakketjes worden er wekelijks verwerkt bij Vinted Go in Breda. Dat betekent hard werken voor de medewerkers.En ook voor de schoonmakers van Topcleaners die ervoor zorgen dat...

30 april 2025

Remco Martens nieuwe Chief Commercial Officer bij ISS Nederland

ISS Facility Services, wereldleider in workplace experience en facility management, maakt bekend dat Remco Martens per 1 mei 2025 aantreedt als Chief Commercial Officer (CCO). In deze functie maakt...

05 augustus 2025

𝗚𝗼𝗺, 𝗔𝘀𝗶𝘁𝗼 𝗲𝗻 𝗖𝗦𝗨 𝘁𝗲𝗸𝗲𝗻𝗲𝗻 𝗶𝗻𝘁𝗲𝗻𝘁𝗶𝗲𝘃𝗲𝗿𝗸𝗹𝗮𝗿𝗶𝗻𝗴 𝘃𝗼𝗼𝗿 𝗱𝘂𝘂𝗿𝘇𝗮𝗺𝗲 𝘀𝗮𝗺𝗲𝗻𝘄𝗲𝗿𝗸𝗶𝗻𝗴

Op dinsdag 5 augustus hebben Gom, Asito en CSU Cleaning Services een intentieverklaring ondertekend om structureel samen te werken aan circulariteit en hergebruik in de schoonmaakbranche. Hoewel de schoonmaakbedrijven...

24 juni 2026

CSU tekent vijf jaar bij als Strategisch Partner van Feyenoord

Het partnerschap tussen Feyenoord en CSU is met vijf jaar verlengd tot medio 2031. Het schoonmaakbedrijf, dat al jaren verbonden is aan club en stadion, wordt per 1 juli...

03 januari 2023

Laetitia Simonis (1nergiek): “Coronatijd moeilijk? Heerlijk juist die dynamiek!”

Onze serie over vrouwelijk leiderschap vervolgen we met een interview met Laetitia Simonis. Ze rolde vijftien jaar geleden per toeval de sector in, schopte tegen heel wat heilige huisjes...

08 oktober 2021

4e Hygiëneforum: onwennig en vertrouwd

‘Zijn jullie na de lockdowns ook voor het eerst weer buiten? Het lijkt wel een schoolreisje’, opende dagvoorzitter Thomas Hoogendoorn op maandag 4 oktober 2021 het Hygiëneforum in RAI...

13 oktober 2023

#FOTOFRIDAY: Schoonmaak Tuinkamer Priona

Schoonmaak is overal nodig. Ook in de Tuinkamer in Priona in Schuinesloot. Daarom publiceren we deze keer foto’s van medewerkers van De Schoonste – Klaas Harms aan het werk....

03 februari 2023

#FilmFriday Ondernemen in 2023

Hoe ga je om met de uitdagingen en trends van deze tijd zoals arbeidskrapte en integratie van diverse culturen? Multi-Service Bedrijfsdiensten vertelt in het filmpje van Werk.kom hoe zij...