Onderzoek onder gemeenten: in 2015-2017 meer inbesteding schoonmaak

Van afvalvoorziening tot schoonmaak, van onderhoud aan overheidsgebouwen tot catering: overheden hebben 93 verschillende activiteiten die ze kunnen in- of aan- c.q. uitbesteden. Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat liet een onderzoek uitvoeren, waaraan 113 gemeenten meededen die 2 vragen beantwoordden: hoe vaak besteden gemeenten activiteiten in en welk proces doorlopen zij wanneer ze een activiteit uit de markt halen? Enkele uitkomsten. 

Schoonmaak kantoren valt onder de activiteit Gebouwen en gebouwgerelateerde installaties, samen met beveiliging en receptie, catering, huishoudelijk afval en bouwkundig onderhoud. Uit het onderzoek blijkt dat 8% van de gemeenten de activiteit Gebouwen en gebouwgerelateerde installaties volledig uitbesteed, 7% grotendeels inbesteed, 6% 50-50, 16% grotendeels aanbesteed en 63% volledig aanbesteed.

In- of aanbesteden
Het onderzoek voorzag in een vraag naar de manier waarop een activiteit is gewijzigd. In de ‘schoonmaakcategorie’ Gebouwen en gebouwgerelateerde installaties hadden 2 van de 113 geënquêteerde gemeenten hun activiteit gewijzigd van inbesteed naar aanbesteed en 6 van aanbesteed naar inbesteed. De meeste wijzigingen vonden verspreid tussen 2012-2017 plaats, met de nadruk op de periode 2015-2017.

Aandacht en keuzes in social return
Bij de gunning van opdrachten waarbij social return een rol speelt, dient een afweging gemaakt te worden tussen financiële en sociale argumenten. Een van de inkoopprofessionals geeft een voorbeeld: “Vanuit kostenoogpunt is het lang niet altijd een logische keuze om werkzaamheden als schoonmaak aan een SW-bedrijf te gunnen. Vanuit mensenoogpunt wel goed. Het is een politieke keuze. Vragen die hier van belang zijn, zijn: wat is het bestaansrecht van de gemeente? Welke kosten neem je mee? Immers, als het mensen zijn met afstand tot de arbeidsmarkt, dan kost het anders ook geld omdat ze niet aan het werk kunnen.”

Bij een aanbesteding dan kan het zo maar zijn dat er mensen uit een andere gemeente aan het werk komen. Dit is voor gemeenten vaak een argument om het zelf uit te voeren, op die manier wordt gewaarborgd dat de mensen die aan het werk komen (met afstand tot de arbeidsmarkt) uit de eigen gemeente komen.

Vroegtijdig stoppen van inbesteding
In de periode 2012-2017 hebben 4 gemeenten een procedure gestart om een activiteit uit de markt te halen om deze zelf uit te voeren, maar is hier voortijdig mee gestopt. Het gaat bijvoorbeeld om de schoonmaak van gemeentelijke gebouwen “We konden geen mensen vinden met een SROI indicatie die dit konden doen.”

Algemene cijfers
Gemeenten besteden 16% van hun activiteiten geheel of grotendeels in en 74% van de activiteiten volledig of grotendeels aanbesteed. In de periode 2012-2017 hebben 76 gemeenten geen activiteit gewijzigd. 37 gemeenten hebben wel een of meer activiteiten gewijzigd; gemiddeld 5,5 gewijzigde activiteiten per gemeente. Van de wijzigingen betrof ongeveer 30% een wijziging van inbesteden naar aanbesteden, 40% van aanbesteden naar inbesteden en 30% van aanbesteden of inbesteden naar open house.

Betrokkenheid ondernemers
Bij het uit de markt halen van een activiteit geeft 13% van de gemeenten aan ondernemers te hebben betrokken (veelal via marktconsultaties). Of de effecten op ondernemers meewegen in de besluitvorming geeft 13% aan het effect bovengemiddeld of leidend te hebben meegewogen, 61% aan dit effect neutraal te hebben meegewogen, 20% hier enigszins rekening mee te houden en 6% aan hier helemaal geen rekening mee te houden.

Vervolg onderzoek
Op basis van het onderzoek en de gesprekken die de staatssecretaris Mona Keijzer onder andere binnen het Rijk heeft gevoerd, ziet zij in ieder geval ruimte voor het beter betrekken van (de effecten op) ondernemers in de besluitvorming. Daarvoor gaat zij begin 2019 in gesprek met VNO-NCW/MKB-Nederland en de VNG over concrete casussen van inbestedingen bij gemeenten. Zij verwacht de Kamer aan het einde van het eerste kwartaal te kunnen informeren over de verdere uitvoering van de motie.

Over het onderzoek
In het kader van de motie Amhaouch c.s. liet de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat Mona Keijzer een onderzoek doen naar de hoeveelheid inbestedingen bij gemeenten en concrete casussen van inbestedingen bij gemeenten analyseren. Het externe onderzoek is afgerond en aangeboden aan de Tweede Kamer.

Lees het volledige beleidsonderzoek  op Rijksoverheid.nl.