Blog Maurice Rutgrink: Goed werkgeverschap als concurrentienadeel? Dan hebben we een sectorprobleem.

Soms vraag ik me af of we in de schoonmaakbranche nog wel eerlijk zijn tegen elkaar. Niet over cao’s. Niet over veiligheid. Niet over duurzame inzetbaarheid. Maar over geld. Want laten we ophouden met doen alsof iedere aanbesteding wordt gewonnen door het beste schoonmaakbedrijf. Dat is simpelweg niet waar.

Na ruim veertig jaar in deze branche durf ik wel te stellen dat sommige opdrachten worden gewonnen omdat bepaalde bedrijven zaken níét doen die hun concurrenten wel doen.

• Geen uitgebreide RI&E.
• Geen serieus arbobeleid.
• Minimale investering in opleidingen.
• Machines die eigenlijk afgeschreven zijn.
• Veiligheid op papier.

En een prijs waar een ondernemer die zijn zaken wel op orde heeft alleen maar hoofdschuddend naar kan kijken. Iedereen weet dat het gebeurt. Maar vrijwel niemand zegt het hardop.

De grootste leugen van onze branche is misschien wel dat kwaliteit doorslaggevend zou zijn. Dat klinkt mooi in aanbestedingsdocumenten. Dat wordt enthousiast verteld tijdens leveranciersdagen. Tot de offertes op tafel liggen. Dan blijkt kwaliteit ineens opvallend goedkoop te moeten zijn.

Dan volgen opmerkingen als:
“Die andere partij kan het ook voor minder.”
“We moeten op kosten letten.”
“Het budget laat niet meer toe.”

Deze zin heb ik waarschijnlijk honderden keren gehoord: “Dat zien we later wel.”

Later als de werkdruk oploopt, als de schoonmaker uitvalt, als de glazenwasser van het dak valt, als het ziekteverzuim stijgt, als de dienstverlening terugloopt, als de opdrachtgever klachten krijgt.

Veiligheid en kwaliteit worden in sommige organisaties nog altijd behandeld als luxeproducten, niet als noodzakelijk. Tot het fout gaat. De brave ondernemer is de sponsor van de cowboy. Dat klinkt hard. Maar denk er eens over na:

Bedrijf A investeert jarenlang in: vakopleidingen, taalontwikkeling, werkplekinspecties, arbodienstverlening, PAGO’s, machinepark, begeleiding, preventie, veilige werkmethoden.
Vervolgens verliest het een opdracht.

Bedrijf B neemt de medewerkers over en profiteert direct van alle investeringen die een ander jarenlang heeft gedaan. De schoonmaker is opgeleid.

De glazenwasser heeft zijn certificaten. De objectkennis is aanwezig. De werkprocessen staan. En vervolgens wordt er geconcurreerd alsof al die investeringen nooit hebben plaatsgevonden.

Dat is geen marktwerking. Dat lijkt soms meer op het consumeren van het rendement dat anderen hebben opgebouwd. We hebben een opdrachtgeverprobleem

Veel ondernemers wijzen naar concurrenten. Persoonlijk denk ik dat het probleem vaak ergens anders begint. Bij opdrachtgevers.

Want wie creëert uiteindelijk de markt?
Niet de schoonmaker, rayonleider of ondernemer.
Dat doet de inkoper, de facility manager. de opdrachtgever.
Zij bepalen waar op wordt gestuurd.

En veel opdrachtgevers willen twee dingen tegelijk:
-het laagste tarief
-de hoogste kwaliteit
-maximale flexibiliteit
-maximale continuïteit
-minimale kosten
-maximale aandacht.

Dat is hetzelfde als een Ferrari willen kopen voor de prijs van een tweedehands Fiat. Soms kan dat. Maar meestal moet je je afvragen wat er ontbreekt.

Het frustrerendste gesprek is niet met een prijsvechter. Het frustrerendste gesprek is met de opdrachtgever die het risico begrijpt en vervolgens niets doet. Ik heb het vaak meegemaakt.
Er ligt een RI&E, risico’s zijn vastgesteld, oplossingen voorgesteld. De opdrachtgever begrijpt de situatie volledig.
En vervolgens gebeurt er niets. Waarom?
Omdat de oplossing geld kost.
Omdat aanpassing van het gebouw lastig is.
Omdat het de operatie verstoort.
Omdat het budget elders nodig is.
De risico’s verdwijnen daarmee niet. Ze worden alleen doorgeschoven.
Naar de schoonmaker.
Naar de glazenwasser.
Naar de objectleider.
Naar de opdrachtnemer.

Totdat er een incident plaatsvindt. Dan wordt plotseling gevraagd waarom niemand eerder aan de bel heeft getrokken. De markt krijgt precies het gedrag dat zij beloont. Dat is misschien wel mijn grootste zorg.

Jonge ondernemers kijken namelijk ook mee. Zij zien welke bedrijven groeien. Welke bedrijven opdrachten winnen. Welke bedrijven succesvol zijn. En vervolgens trekken zij conclusies.
Als kwaliteit wordt beloond, investeren ondernemers in kwaliteit. Als vakmanschap wordt beloond, investeren ondernemers in vakmanschap. Maar als vooral de laagste prijs wordt beloond, investeren ondernemers uiteindelijk in de laagste prijs. Zo simpel is het.

Mijn advies aan nette schoonmaakbedrijven:
Stop met excuses maken voor uw prijs.
Stop met verdedigen waarom u een arbodienst heeft.
Stop met uitleggen waarom u PAGO’s aanbiedt.
Stop met verantwoorden waarom uw machines worden vervangen.
Dat zijn geen bijzondere prestaties.
Dat heet normaal ondernemerschap.

Draai het gesprek om en vraag de opdrachtgever eens: “Welke onderdelen van onze aanpak wilt u precies schrappen?”
De RI&E? De opleidingen? De vervanging van machines? De begeleiding? De veiligheidsmiddelen? De arbodienst?
Het gesprek wordt dan ineens een stuk ongemakkelijker. En terecht.

Na veertig jaar in deze branche waarvan tien jaar als Voorzitter van SieV geloof ik nog steeds dat kwaliteit wint.
Niet altijd vandaag. Niet altijd morgen. Maar uiteindelijk wel.

Wat mij meer zorgen baart is iets anders.

Dat we als sector zijn gaan accepteren dat goed werkgeverschap duurder lijkt dan slecht werkgeverschap. Dat zou ons allemaal moeten verontrusten. Want op het moment dat ondernemers financieel nadeel ondervinden van het naleven van wetgeving, cao-afspraken, veiligheidseisen en fatsoenlijk werkgeverschap, hebben we niet alleen een probleem voor schoonmaakbedrijven. Dan hebben we een probleem voor de geloofwaardigheid van de hele branche. En misschien wordt het tijd dat we dat eindelijk eens hardop zeggen. Ik zou het slot nog één stap verder trekken. Minder beschouwend, meer uitdagend.

Laten we stoppen met doen alsof we verrast zijn!

Zolang opdrachtgevers kwaliteit prediken en vervolgens vooral prijs belonen, krijgen ze precies de markt die ze zelf creëren. Zolang ondernemers die investeren in veiligheid, opleidingen, arbobeleid, RI&E’s, PAGO’s, certificeringen en fatsoenlijk werkgeverschap structureel duurder uitvallen dan ondernemers die daarop beknibbelen, hoeven we niet verbaasd te zijn over de uitkomst.

Dan is niet het nette schoonmaakbedrijf het probleem. Dan is het systeem het probleem.

De vraag is daarom niet of schoonmaakbedrijven hun verantwoordelijkheid nemen. De meeste doen dat namelijk allang.

De echte vraag is of opdrachtgevers bereid zijn hún verantwoordelijkheid te nemen.
Durven zij verder te kijken dan de onderste regel van een offerte?

Want laten we eerlijk zijn. Iedereen in deze branche weet dat een schoonmaakbedrijf niet tegelijkertijd het goedkoopst, het best begeleid, het veiligst, het meest innovatief én de beste werkgever kan zijn.

Ergens wordt de rekening betaald. Altijd. De vraag is alleen door wie.

Ik wil benadrukken dat ik ervan overtuigd ben dat het merendeel van de kleine schoonmaakbedrijven het echt wel goed wil doen voor iedereen. Maar ik weet ook dat als je dan ’s avonds de offerte zit te maken voor een klant die je zo hard nodig hebt of wilt, nee zeggen tegen bepaalde zaken bijna onmogelijk is. Dat geloof ik oprecht uit eigen ervaring EN de ervaring van de leden van een kleine branchevereniging die mij daar persoonlijk op aanspraken.

Na ruim veertig jaar in deze branche heb ik geleerd dat veilig werken, goed werkgeverschap en kwaliteit nooit vanzelf verdwijnen. Ze worden stap voor stap wegbezuinigd.

Daarom mijn oproep aan opdrachtgevers, inkopers, facility managers en branchegenoten: Stop met vragen wat schoonmaak kost. Vraag wat het kost als kwaliteit ontbreekt.

Want op de dag dat fatsoenlijk ondernemerschap niet meer rendabel is, hebben we niet alleen een probleem voor schoonmaakbedrijven. Dan hebben we als branche collectief gefaald.

Maurice Rutgrink
MVK-MAH