Blog Edgar van Engelen: “De schoonmaak heeft géén imagoprobleem, Nederland heeft een perceptieprobleem”

De Schoonmaak Vakdagen zitten er weer op. Zoals ieder jaar voelde het als een warm bad: een plek vol herkenning, vakmanschap en trots. Een evenement waar vakgenoten elkaar ontmoeten, waar nieuwe technieken worden gedeeld en waar het SIEV-schoonmaakdebat over veiligheid opnieuw duidelijk maakte dat de branche continu werkt aan verbetering. Een branche die investeert, innoveert en professionaliseert.

En toch… zodra je het evenement verlaat en weer terugkeert naar de buitenwereld, merk je hoe groot de kloof nog steeds is tussen hoe de sector zichzelf ziet en hoe de maatschappij haar ziet. Want het is niet de schoonmaakbranche die met een imagoprobleem kampt, zij laat volop zien hoe professioneel en essentieel zij is. Het echte probleem ligt bij de perceptie van de Nederlandse maatschappij.

De hardnekkige misvatting: ‘Iedereen kan toch schoonmaken?’
maakmedewerkers en tijdens een koffiepauze ving ik opmerkingen van medebewoners op. Er werd wat gegniffeld over het idee van ‘opleiden van schoonmakers’. Hun redenering: “Thuis maak ik toch ook schoon? Daar is geen opleiding voor nodig.”

Dit soort opmerkingen zijn helaas niet uitzonderlijk. Maar ze zijn wél schadelijk. Het miskent volledig wat professioneel schoonmaken inhoudt. Thuis schilder ik soms een deur, maar niemand zal zeggen dat ik een schilder ben. Ik doe mijn eigen administratie, maar niemand noemt mij een boekhouder. Waarom wordt dat onderscheid bij schoonmaak wél genegeerd?

Professionele schoonmaak is een vak. Een vak met risico’s, technieken, protocollen, wetgeving, ergonomie, productkennis en hygiënestandaarden waar de gemiddelde Nederlander geen idee van heeft. Het is werk dat direct invloed heeft op gezondheid, veiligheid en welzijn van duizenden werknemers en bezoekers.

Een branche die zich blijft ontwikkelen
Wie een willekeurige beursvloer oploopt of een schoonmaakbedrijf van binnen ziet, weet hoe modern en professioneel de sector is. Innovaties volgen elkaar snel op:
• Geavanceerde schoonmaaktechnieken
• Digitale werkprogramma’s en apps
• Robots en sensortechnologie
• Nieuwe materialen en ergonomische hulpmiddelen
• Ecologisch verantwoord schoonmaken
• Continue aandacht voor veiligheid, arbo en welzijn

Daarnaast worden schoonmakers, glazenwassers, specialisten en leidinggevenden op hoger niveau opgeleid dan in veel andere landen. Opleidingen zijn gecertificeerd, structureel en inhoudelijk sterk. Brancheverenigingen, vakbonden, auditinstanties, keurmerken en vakmedia zorgen voor een stevig fundament onder het vak.

Kortom: de branche werkt hard aan haar eigen professionaliteit. Het imago binnen de sector is prima. Professionals zijn trots op hun werk. Alleen… buiten de sector merkt men dat onvoldoende op.

Tijdens corona waren we helden en daarna?
Tijdens de coronaperiode zag Nederland ineens wat de schoonmaak écht betekent. Schoonmakers werden gezien als cruciale beroepsgroep. Zonder hen waren scholen, ziekenhuizen, winkels en kantoren simpelweg niet veilig te gebruiken. Er was waardering, aandacht en respect.

Maar inmiddels is dat beeld weggezakt. We zijn weer “de sluitpost van de begroting”. De eerste kostenpost waar op wordt bezuinigd, want “de schoonmaak kan wel iets minder”. Het is fascinerend hoe snel een samenleving kan vergeten hoe afhankelijk ze is van een hygiënische omgeving.

De waardering die in crisistijd vanzelfsprekend voelde, blijkt in normale tijden ineens overbodig. Dat is geen imago- maar een perceptieprobleem.

Hoe kijken andere landen naar schoonmaak?
In verschillende Europese landen wordt schoonmaak gezien als een waardevol en noodzakelijk vak waar vakmanschap bij hoort. In Duitsland, de Scandinavische landen en delen van België en Oostenrijk wordt schoonmaak niet alleen beter gewaardeerd, maar ook beter betaald en meer gerespecteerd. Een diploma voor schoonmaak is er vanzelfsprekend; er zit status aan vakbekwaamheid.

In Nederland daarentegen heerst vaak nog het idee: “Als je niets kunt leren, kun je altijd nog schoonmaker worden.” Dat is niet alleen neerbuigend, maar ook feitelijk onjuist. Professionele schoonmakers hebben kennis en vaardigheden nodig, en goede schoonmaakbedrijven investeren aanzienlijk in opleiding en begeleiding.

Waarom de perceptie moet veranderen
Een verkeerde perceptie heeft echte gevolgen:

1. Tekort aan personeel: De schoonmaakbranche kampt al jaren met een structureel tekort aan medewerkers. Niet omdat het werk niet aantrekkelijk is, maar omdat het imago bij het brede publiek vertekend is.
2. Onderschatting leidt tot onderwaardering: Wanneer klanten schoonmaak zien als taak die “iedereen kan”, ontstaat de reflex om te bezuinigen. Goedkoop wordt belangrijker dan professioneel, met alle gevolgen van dien: slechtere hygiëne, hogere werkdruk en meer verzuim.
3. Minder instroom betekent minder diversiteit en innovatie: Wie schoonmaak alleen ziet als laagwaardig handwerk, beseft niet wat voor interessante en innovatieve functies er zijn: objectleiding, teamcoaching, planning, kwaliteitsmanagement, hospitality, data-analyse en robotica.

De branche heeft méér te bieden dan men denkt.
De schoonmaak hoeft niets te repareren;  de maatschappij wel.
De sector heeft haar zaakjes goed op orde. Ze investeert, innoveert en professionaliseert. Het is niet aan de branche om nog harder te roepen dat zij belangrijk is; dat is ze al.

Wat nodig is:
• Bewustwording bij organisaties: schoonmaak is geen kostenpost, maar een investering in gezondheid en welzijn.
• Educatie van het brede publiek: schoonmaak is een vak, geen hobbyactiviteit.
• Meer zichtbaarheid van professionals: laat zien welk vakmanschap er achter ogenschijnlijk simpel werk schuilt.
• Trots binnen de sector verder uitdragen: blijf laten zien hoe belangrijk, professioneel en innovatief het vak is.

Een oproep aan Nederland
Het is tijd dat Nederland haar perceptie bijstelt. Schoonmaak is geen bijzaak, geen sluitpost en geen simpel werkje dat “iedereen wel even kan doen”. Het is een essentiële pijler onder elke organisatie.
Van scholen tot ziekenhuizen, van fabrieken tot kantoren: zonder schoonmaak valt alles stil. Zonder schoonmaak is er geen gezondheid, geen veiligheid en geen werkbare omgeving.

De schoonmaakbranche heeft géén imagoprobleem.

Nederland heeft een perceptieprobleem.

En het is hoog tijd dat we dat gaan oplossen.

Edgar van Engelen
Qualis Insight C4C