Blog Edgar van Engelen: Context: coalitieakkoord “Aan de slag” en een minderheidskabinet
Op 30 januari 2026 presenteerden D66, VVD en CDA het coalitieakkoord “Aan de slag – Bouwen aan een beter Nederland (2026–2030)”. De kern is bestuurlijk interessant: dit is een minderheidsregering die expliciet aangeeft per dossier meerderheden te moeten organiseren in Tweede én Eerste Kamer. Voor de schoonmaaksector is dat geen voetnoot, het is de context waarbinnen alles plaatsvindt. Schoonmaak is namelijk tegelijk: arbeid (krapte), prijsdruk (aanbesteding), migratie (instroom), duurzaamheid (middelen/materialen), en publieke diensten (zorg, onderwijs, overheid). Als het kabinet bij ieder wetsvoorstel steun moet zoeken, ontstaat er onderhandelingsruimte en daarmee: kansen én onzekerheden.
Onderstaand duid ik de invloed op:
- schoonmaakbedrijven,
- schoonmaakmedewerkers en
- opdrachtgevers,
telkens met positieve, negatieve en neutrale effecten. Afsluitend: waar de positieve ruimte zit door het minderheidskarakter.
1) Invloed op schoonmaakbedrijven
Positief
a) Minder regeldruk en snellere vergunningen: ruimte voor ondernemen
Het akkoord zet stevig in op het schrappen van “nationale koppen”, administratieve lastenreductie en versnelde vergunningverlening, inclusief digitalisering. Dat werkt door in de facilitaire keten: logistiek, vestigingen, opslag, (milieu)registraties en aanbestedingslasten kunnen – als het lukt – eenvoudiger worden.
b) Stabiliteit in het vestigings- en belastingklimaat (maar met kanttekeningen)
Het akkoord benadrukt een fiscaal stabiel klimaat en het niet verhogen van de vennootschapsbelasting, plus het minder complex maken van regelingen. Voor schoonmaakbedrijven (vaak mkb en arbeidsintensief) is voorspelbaarheid waardevoller dan “nog een regeling”.
c) Circulaire economie als marktontwikkeling
De ambitie richting een volledig circulaire economie in 2050, met focus op opschaling en overheid als “launching customer”, kan een versneller zijn voor circulaire schoonmaakconcepten: herbruikbare materialen, doseersystemen, microvezelbeheer, afvalscheiding in de keten.
Negatief
a) Arbeidskosten en schaarste blijven de harde realiteit
Het akkoord zet sterk in op arbeidsmarkt-hervorming en “werk en zekerheid”, maar de schoonmaak voelt vooral de structurele krapte en de opwaartse druk op lonen en roosters. Als opdrachtgevers tegelijk blijven sturen op de laagste prijs, ontstaat het klassieke spanningsveld: kwaliteit omhoog, marge omlaag.
b) Aanscherping rond schijnzelfstandigheid en nieuwe zelfstandigenwet: herinrichting van flex
De inzet op het rechtsvermoeden van werknemerschap en de gefaseerde invoering van de Zelfstandigenwet (incl. sectorale vermoedens en toetsing) raakt sectoren waar zzp-constructies voorkomen. Voor schoonmaakbedrijven betekent dit: contractvormen herijken, ketenaansprakelijkheid beter borgen, en scherper aan de poort organiseren.
c) “Vrijheidsbijdrage” voor bedrijven via premies: arbeidsintensief is kwetsbaar
In berichtgeving wordt gesproken over een extra financiering voor defensie en een lastencomponent voor bedrijven via premies. Arbeidsintensieve sectoren voelen premie- en loonkosten relatief zwaarder dan kapitaalintensieve.
Neutraal
a) Veel is richting, nog geen uitvoering
Het akkoord is ambitieus, maar de uitwerking (wetgeving, handhaving, uitzonderingen, overgangstermijnen) is bepalend. In de schoonmaak ontstaat “neutraal terrein”: pas wanneer uitvoeringsregels gepubliceerd zijn, weet je of het een lastenverlichting of lastenverschuiving wordt.
2) Invloed op schoonmaakmedewerkers
Positief
a) Meer bescherming tegen misstanden bij arbeidsmigratie
Het akkoord benoemt expliciet het uitvoeren van adviezen (o.a. Commissie Roemer en SER-advies) om malafide uitleners te weren en misstanden zoals onderbetaling en slechte huisvesting aan te pakken. Dit is relevant, omdat in delen van de schoonmaak (direct of via ketens) arbeidsmigratie een rol speelt.
b) Investeren in “leven lang ontwikkelen” en werk-naar-werk
De inzet op Leven Lang Ontwikkelen en betere overstappen van werk naar werk kan schoonmakers helpen om door te groeien: specialistische reiniging, teamleider, objectleiding, facilitaire dienstverlening.
c) Armoede- en schuldenaanpak met aandacht voor werkende armen
Het akkoord erkent expliciet de groep “werkende armen” en investeert in armoedebeleid en schuldenpreventie. In de schoonmaak is dat geen abstract begrip; het is een dagelijkse realiteit voor een deel van de medewerkers.
Negatief
a) Krapte kan doorslaan in werkdruk
Als arbeidsmigratie strakker wordt gestuurd en handhaving op misstanden toeneemt, is dat moreel juist, maar het kan op korte termijn leiden tot extra tekorten. Tekorten landen in roosters: meer panden, minder uren, hogere werkdruk.
b) Onzekerheid rond contractvormen bij herinrichting flex
Als zzp-constructies of uitzendmodellen worden aangescherpt, is het effect voor medewerkers dubbel: meer bescherming, maar ook onzekerheid in overgangsfases (contractwissels, uren, locaties).
Neutraal
a) Integratie- en participatiebeleid raakt vooral indirect
Maatregelen rond participatie en startbanen richten zich breed. Voor de schoonmaakmedewerker vertaalt zich dat pas naar effect als gemeenten, werkgevers en opleiders het lokaal concreet maken.
3) Invloed op opdrachtgevers ten opzichte van de schoonmaak
Positief
a) Duurzaamheid en circulariteit kunnen de inkoop volwassen maken
Met circulaire doelstellingen en opschaling in de praktijk ontstaat legitimatie om niet alleen op prijs te sturen, maar op total cost, milieu-impact, innovatie en ketenverantwoordelijkheid. Dit helpt opdrachtgevers die al langer worstelen met de vraag: “hoe koop ik kwaliteit in zonder greenwashing?”
b) Minder regeldruk kan transactiekosten verlagen
Als vereenvoudiging en “1-op-1 implementatie” daadwerkelijk leidt tot minder administratieve ballast, dalen transactiekosten bij contractbeheer, rapportages en compliance.
Negatief
a) Prijsdruk versus kwaliteitsverwachting wordt scherper
Bij stijgende arbeidskosten en krapte kan de kloof groter worden tussen wat opdrachtgevers wensen (meer, beter, zichtbaarder) en wat budgettair is ingekocht. De schoonmaak wordt dan het projectiescherm van frustratie: “het is niet schoon”, terwijl de onderliggende oorzaak contractueel en economisch is.
b) Onzekerheid door minderheidskabinet.
Beleid kan per dossier schuivenOpdrachtgevers die langjarige contracten afsluiten (3–5 jaar) houden niet van beleidsvolatiliteit. Minderheidsbestuur betekent: meer kans op bijsturing, amendementen en wisselende meerderheden per onderwerp.
Neutraal
a) Veel ambities zijn macro; de vertaling naar facilitaire inkoop volgt later
Of circulariteit, arbeidsmarktbeleid en migratieregels daadwerkelijk in aanbestedingskaders en contractpraktijk landen, hangt af van uitwerking, handhaving en sectorale afspraken.
4) Waar zit de positieve ruimte door het minderheidskarakter?
Een minderheidskabinet dwingt tot overleg. En overleg creëert ruimte voor partijen die professioneel, feitelijk en oplossingsgericht hun positie neerzetten.
Voor schoonmaakbedrijven
- Ruimte om met branche-inbreng te sturen op realistische implementatie van regels rond zelfstandigen en handhaving (overgangstermijnen, sectorale uitzonderingen waar nodig, heldere toetsing).
- Ruimte om circulariteit te vertalen naar werkbare contractmodellen (prestatiegericht, outcome-based, innovatiebudgetten).
Voor schoonmakers
- Ruimte om arbeidsmigratiebeleid te koppelen aan fatsoenlijke huisvesting, loonzekerheid en handhaving, juist omdat brede steun in het parlement nodig is en misstanden weinig verdedigers hebben.
Voor opdrachtgevers
- Ruimte om via sectorafspraken en ketenstandaarden (kwaliteit, duurzaamheid, sociale voorwaarden) de inkoop te “ontpolitiseren”: minder symptoombestrijding, meer professionele normering.
De schoonmaak is zelden een hoofdpunt in een coalitieakkoord. Toch is schoonmaak wél de praktijk waarin beleid zichtbaar wordt: in scholen, kantoren, zorglocaties en publieke gebouwen. Dus nu is het hét moment om te reageren en positie te kiezen: kwaliteit, fatsoen en uitvoerbaarheid, en daar samen meerderheden voor organiseren.
Edgar van Engelen
Qualis Insight C4C
